रोगांनी सुमार ३ अब्ज वा चड रोग ना करचे पयलीं ह्या झाडान उद्देगीक अमेरिकेची बांदावळ करपाक आदार केलो. तांचो गमावल्लो वैभव परतून मेळोवपा खातीर सैमाक आलिंगन दिवपाची आनी ताची दुरुस्ती करपाची गरज आसूं येता.
१९८९ इस्वेंत केन्ना तरी हर्बर्ट डार्लिंगाक फोन आयलो: अस्तंत न्यूयॉर्कांतल्या ज़ोर देगणांतल्या डार्लिंगाच्या मालमत्तेचेर ताका एक उंच अमेरिकन चेस्टनट झाड मेळ्ळां अशें एका शिकारीन सांगलें. एक फावटीं चेस्टनट हें ह्या वाठारांतलें एक म्हत्वाचें झाड आशिल्लें हें डार्लिंगाक खबर आशिल्लें. तशेंच एक घातक बुरशीन देड शेंकड्या परस चड काळ ही जात जवळजवळ पुसून उडयली हें ताका खबर आशिल्लें. जिवो चेस्टनट पळयल्याचो शिकारीचो अहवाल आयकून, चेस्टनटाचो कांड दोन फूट लांब आशिल्लो आनी पांच माळयेच्या इमारतींत पावलो तेन्ना ताका दुबाव आयलो. ताका तें कितें तें खबर आसा अशें म्हाका दिसता काय ना हाची म्हाका खात्री ना अशें डार्लिंगान सांगलें.
डार्लिंगाक तें झाड मेळ्ळें तेन्ना तें एका पौराणीक आकृतीबंधा कडेन पळोवपा सारकें दिसलें. ताणें म्हणलें: “नमुनो तयार करप इतलें सरळ आनी परिपूर्ण आशिल्लें-तें म्हान आशिल्लें.” पूण डार्लिंगाकय तें झाड मरत आसा हें पळयलें. १९०० च्या सुमाराक सावन हीच महामारी ताका लागल्यात आनी अशा दुयेंसांक लागून ३ अब्ज वा चड लोकांक मरण आयिल्ल्याचो अदमास आसा. आर्विल्ल्या इतिहासांत मुखेलपणान झाडां नश्ट करपी हो पयलो मनशाचो रोग. डार्लिंगाक दिसलें, तें झाड वाचवंक मेळना जाल्यार ताचीं बियां तरी वाचयतलों. एकूच समस्या आसा ती म्हणल्यार झाड कांयच करीना कारण लागसार ताका परागण करपाक शकता अशीं हेर चेस्टनट झाडां नात.
डार्लिंग हो अभियंतो आसून तो अभियंत्याच्या पद्दतींचो उपेग करून समस्या सोडोवपाक करता. फुडल्या जूनांत झाडाच्या पाचव्या छप्पराचेर फिकट हळडुवीं फुलां शिंपडून पडलीं तेन्ना डार्लिंगान ताणें शिकून घेतिल्ल्या दुसऱ्या चेस्टनट झाडाच्या नर फुलांपसून घेतिल्ल्या शॉट पावडरान शॉट दारुगुळो भरलो आनी उत्तरेकडेन गाडी चलोवन गेलो. ताका देड वर लागलो. भाड्याक घेतिल्ल्या हेलिकॉप्टरांतल्यान ताणें झाडाक गोळीबार केलो. (तो एक यशस्वी बांदकाम कंपनी चलयता, जी उपाट कामाक परवडटा.) हो यत्न अपेशी थारलो. फुडल्या वर्सा डार्लिंगान परतून यत्न केलो. हे खेपे ताणें आनी ताच्या पुतान पाळणी ओडून दोंगरा माथ्यार आशिल्ल्या चेस्टनटां कडेन व्हेली आनी दोन सप्तकां परस चड काळांत 80 फूट उंचायेचो प्लॅटफॉर्म बांदलो. म्हज्या मोगान छप्पराचेर चडून दुसर् या चेस्टनट झाडाचेर किड्यासारक्या फुलांनी फुलां धुवन काडलीं.
त्या पावसांत डार्लिंगाच्या झाडाच्या फांट्यांनी पाचव्या कांट्यांनी व्यापिल्ले बर्र तयार जाले. हे कांटे इतले दाट आनी तीक्ष्ण आशिल्ले की तांकां कॅक्टी अशी चुक करूं येताली. कापणी चड ना, सुमार शंबर बदाम आसात, पूण डार्लिंगान कांय लायल्यात आनी आशा पिन केल्या. तशेंच ताणें आनी ताच्या एका इश्टान सिराक्यूजांतल्या स्टेट युनिव्हर्सिटी ऑफ न्यूयॉर्क स्कूल ऑफ एनवायरनमेंटल सायन्स अँड फॉरेस्ट्रींतल्या दोन झाडांचो आनुवंशिकीशास्त्रज्ञ चार्ल्स मेनार्ड आनी विल्यम पॉवेल हांचे कडेन संपर्क सादलो (चक आनी बिलाक मरण आयलें). तांणी हालींच थंय उण्या अर्थसंकल्पाचो चेस्टनट संशोधन प्रकल्प सुरू केला. डार्लिंगान तांकां कांय चेस्टनट दिले आनी शास्त्रज्ञांक विचारलें, तांकां परत हाडपाक वापरूं येता काय कितें. डार्लिंगान म्हणलें: “ही एक व्हडली गजाल दिसता.” “सगले उदेंत अमेरिकेचीं संयुक्त संस्थानां.” पूण कांय वर्सां उपरांत ताच्याच झाडाक मरण आयलें.
युरोपी लोक उत्तर अमेरिकेंत रावपाक लागले उपरांत ह्या खंडांतल्या रानांविशींची कथा चड करून लुकसाण जाल्या. पूण डार्लिंगाच्या प्रस्तावाक आतां जायत्या जाणांनी ही काणी सुदारपाक सुरवात करपाची एक आशादायक संद मानल्या – ह्या वर्साचे सुरवेक टेम्पलटन वर्ल्ड चॅरिटी फावंडेशनान मेनार्ड आनी पॉवेल हांच्या द प्रकल्पाक आपलो चडसो इतिहास मंजूर केलो आनी ह्या यत्नाक लागून 30 लाख डॉलर परस चड खर्च करपी ल्हान प्रमाणांतली कामगिरी मोडून उडोवपाक मेळ्ळी. विद्यापिठाक दान केल्ली ही सगळ्यांत व्हडली एकूच भेट आशिल्ली. आनुवंशिकशास्त्रज्ञांच्या संशोधनाक लागून पर्यावरणवादींक नव्या आनी केन्ना केन्नाय अस्वस्थ रितीन हे संभाव्यतेक तोंड दिवचें पडटा, सैमीक जग दुरुस्त करप म्हणल्यार अखंड एडन बागेंत परत वचप अशें न्हय. बगर ताचो अर्थ आमी घेतिल्ली भुमिका आपणावप असो जावं येता: सैमा सयत सगळ्या गजालींचो अभियंतो.
चेस्टनटाचीं पानां लांब आनी दांत आशिल्लीं आसून, पानाच्या मध्यवर्ती शिरेकडेन फाटीं फाटीं जोडिल्ल्या दोन ल्हान पाचव्या आरीच्या पाख्यांभशेन दिसतात. एका तोंकाक दोन पानां एका कांडाक जोडिल्लीं आसतात. दुसऱ्या तोंकाक तांचें एक धारदार तोंक तयार जाता, जें चड करून कुशीक वांकून आसता. हो अनपेक्षीत आकार रानांतल्या ओगी पाचव्या आनी रेंवाच्या दोंगरांतल्यान कापता आनी पयस वचपी लोकांच्या अविश्वसनीय सपनांतल्यान लोकांचें लक्ष वेधून घेतलें, एकदां जायतीं बळिश्ट झाडां आशिल्ल्या रानांतल्या तांच्या प्रवासाची याद करून दिली.
फकत साहित्य आनी स्मृती वरवीं आमी हीं झाडां पुरायपणान समजूंक शकतात. अमेररकी चेस्टनट कोलबरेटर फावंडेशनाची कार्यकारी संचालक लुसिल ग्रिफिन हिणें एक फावट बरयल्लें की थंय तुमकां चेस्टनट इतले गिरेस्त दिसतले की वसंत ऋतूंत झाडाचेर आशिल्लीं मळमळीत, रेखीव फुलां “like The foamy waves rolled down the hillside”, जाका लागून आजोबाच्यो याद्यो निर्माण जातात. शरद ऋतूंत झाड परतून स्फोट जातलो, हे खेपे कांट्याच्या बर्रांनी गोडसाण व्यापून उडयतले. “चेस्टनट पिकले उपरांत गिमाच्या दिसांनी अर्द बुशेल रास करतालो,” अशें एक जिवंत थोरोन “वाल्डन” ह्या पुस्तकांत बरयलां. “त्या हंगामांत त्या वेळार लिंकनांतल्या अशेंत चेस्टनट रानांत भोंवप खूब रोमांचक आशिल्लें.”
चेस्टनट खूब विस्वासांत घेवपासारके आसतात. फकत कांय वर्सांभितर एकोर्न सोडपी ओक झाडांभशेन चेस्टनट झाडां दर पावसांत व्हड प्रमाणांत बदामाचीं पिकां तयार करतात. चेस्टनट पचपाकय सोंपें आसता: तांची सोल काडून कच्ची खावंक मेळटा. (टॅनीन भरपूर आशिल्ले एकोर्न वापरपाचो यत्न करात-वा करचें न्हय.) सगळेच चेस्टनट खातात: हरण, स्क्वॅरल, अस्वल, सुकणें, मनीस. शेतकार आपले दुकर सोडून रानांत चरबी वाडयतात. नाताळाच्या वेळार दोंगरांतल्यान शारांत चेस्टनटान भरिल्लीं गाडयो लोळटालीं. हय, खरेंच ते अग्नीकुंडांत जळ्ळे. उपरांत मेनार्ड आनी पॉवेल हांणी काम केल्ल्या शाळेचो पयलो डीन विल्यम एल. 1915 वर्सा बरयल्लें.हें लोकांचें झाड, चडशें रानांत वाडटा.
तशेंच फकत जेवण न्हय तर चड मेळटा. चेस्टनट झाडां १२० फूट मेरेन वयर वचूंक शकतात आनी पयल्या ५० फूटांक फांटे वा गांठींचो त्रास जायना. हें लांकूड कापण्यांचें सपन. जरी तें सगळ्यांत सोबीत वा घट लांकूड नासलें तरी तें खूब नेटान वाडटा, खास करून कापल्या उपरांत परतून अंकुरीत जावन कुसना. रेल्वेमार्गाचे बांदणी आनी दूरध्वनी खांबे हांची टिकाऊपण सौंदर्यशास्त्रा परस चड आशिल्ल्यान चेस्टनटान उद्देगीक अमेरिकेची बांदावळ करपाक आदार केलो. चेस्टनटांपसून तयार केल्लीं हजारांनी गोठयो, कॅबिन आनी इगर्जी अजूनय उबीं आसात; १९१५ वर्सा एका लेखकान अमेरिकेंतली ही सगळ्यांत चड कापल्ली झाडाची जात असो अदमास काडलो.
उदेंतेक चडशा वाठारांनी-मिसिसिपी ते मेन मेरेनचीं झाडां आनी अटलांटिक दर्यादेगेसावन मिसिसिपी न्हंयमेरेनचीं झाडां-चेस्टनट हेंय तातूंतलें एक. पूण अॅपॅलॅचियनांत तें व्हडलें झाड आशिल्लें. ह्या दोंगरांचेर अब्जांनी चेस्टनट रावतात.
फ्युझेरियम विल्ट पयलेच खेपे न्यूयॉर्कांत दिसलो, जो जायत्या अमेरिकन लोकांचो प्रवेशद्वार आसा. १९०४ वर्सा ब्रॉन्क्स प्राणीसंग्रहालयांतल्या लुप्त जावपी चेस्टनट झाडाच्या सालाचेर एक विचित्र संसर्ग सांपडलो. संशोधकांनी रोखडेंच थारायलें की बॅक्टेरियाचो क्षयरोग (उपरांत ताका Cryphonectria parasitica अशें म्हण्टाले) हो बुरशी आयात केल्ल्या जपानी झाडांचेर १८७६ वर्सा सावन पावलो.(सादारणपणान एके जातीची वळख आनी स्पश्ट समस्या सोदून काडप हांचेमदीं काळ अंतर आसता.)
रोखडेंच जायत्या राज्यांतल्या लोकांनी झाडां मरपाची म्हायती दिली. 1906 वर्सा न्यूयॉर्क वनस्पति उद्यानांतलो मायकोलॉजिस्ट विल्यम ए. ह्या बुरशीक लागून चेस्टनट झाडाच्या सालाचेर हळडुव्या-तपकिरी रंगाचो फोड संसर्ग जाता आनी निमाणें तो कांडा भोंवतणी निवळ जाता अशें मुरीएलान नदरेक हाडलें. जेन्ना पोशक तत्वां आनी उदक सालाच्या सकयल आशिल्ल्या सालाच्या आयदनांत वयर सकयल व्हांवूंक शकना तेन्ना मरणाच्या मुदयेवयल्यान सगळेंच मरतलें.
कांय जाणांक रानांतल्यान ना जावपी झाडाची कल्पना करपाक मेळना-वा हेरांक कल्पना करपाक जायना. १९११ वर्सा पेन्सिल्वेनियांतल्या बालवाडी कंपनी सोबर पॅरागॉन चेस्टनट फार्म हे दुयेंस “फकत भंय न्हय” अशें मानताले. बेजबाबदार पत्रकारांचें दीर्घकाळ अस्तित्व. १९१३ वर्सा ही शेत बंद जाली.दोन वर्सां आदीं पेन्सिल्वेनियान चेस्टनट दुयेंस समिती आपयली, तिका २,७५,००० अमेरिकी डॉलर (तेन्ना व्हड प्रमाणांत पयशे) खर्च करपाक अधिकृतताय दिली आनी खाजगी मालमत्तेचेर झाडां नश्ट करपाचो अधिकार सयत हे वेदनेक आडावपाचे उपाय करपाक अधिकारांचें पॅकेज जाहीर केलें. उजो पालोवपाचो परिणाम जावचो म्हूण मुखेल संसर्गाच्या फुडल्या भागांतल्यान कांय मैलांभितर आशिल्लीं सगळीं चेस्टनट झाडां काडून उडोवपाची शिफारस रोगशास्त्रज्ञ करतात. पूण हो बुरशी संसर्ग नाशिल्ल्या झाडां कडेन उडी मारूंक शकता आनी ताच्या बीजांशांक वारो, सुकणीं, किडे आनी मनशांचो संसर्ग जाता अशें दिसून येता. ही येवजण सोडून दिली.
१९४० मेरेन चड करून व्हडल्या चेस्टनटाक हो रोग जालो ना. आयज अब्जांनी डॉलरांचें मोल पुसून उडयलां. फ्युझेरियम विल्ट जमनींत जियेवंक शकना देखून चेस्टनट मुळां फुलत रावतात आनी तातूंतली 40 कोटी परस चड मुळां अजूनय रानांत उरतात. पूण फ्युझेरियम विल्टाक ताच्या यजमानाक व्हडलेंशें लुकसाण जावंक दिनासतना तो रावतालो थंयच्या ओक झाडांत एक जलाशय मेळ्ळो. थंयच्यान तो रोखडोच नव्या चेस्टनट कळींनी पातळटा आनी तांकां परत जमनीर उडयता, चड करून फुलपाच्या पांवड्यार पावचे पयलीं बऱ्याच काळापयलीं.
लांकडाच्या उद्देगाक ओक, पायन, अक्रोड आनी राख अशे पर्याय मेळ्ळ्यात. चेस्टनट झाडांचेर आदारून आशिल्लो आनीक एक मुखेल उद्देग चर्मकामाचो वेवसाय कृत्रीम चर्मकाम करपी पदार्थांकडेन वता. जायत्या गरीब शेतकारांक बदलपाक कांयच ना: हेर खंयचेंय थळावे झाड शेतकारांक आनी तांच्या जनावरांक फुकट, विस्वासांत घेवपासारकीं आनी भरपूर कॅलरी आनी प्रथिनां दिना. चेस्टनट ब्लायट हाका लागून अॅपॅलॅचियन लोकांची स्वताची पुरवण करपाची एक सामान्य पद्दत सोंपता अशें म्हणूं येता, जाका लागून वाठारांतल्या लोकांक कोळशाच्या खणींत वचप वा पयस वचप असो स्पश्ट पर्याय आसचो पडटा. इतिहासकार डोनाल्ड डेव्हिस हाणें 2005 वर्सा बरयलां: “चेस्टनटांच्या मरणाक लागून पुराय संवसार मेल्लो, अॅपॅलॅचियन पर्वतांत चार शेंकड्यांपरस चड काळ अस्तित्वांत आशिल्लीं जिवीत उरपाची चाल ना जाल्या.”
पॉवेल अॅपॅलॅचियन आनी चेस्टनट हांचेपसून पयस वाडलो. ताचो बापूय वायुसेनेंत काम करतालो आनी ताच्या कुटुंबांत: इंडियाना, फ्लोरिडा, जर्मनी आनी मेरीलँडाचे उदेंत दर्यादेगेर रावपाक गेलो. न्यूयॉर्कांत ताणें आपली कारकीर्द घाली तरी ताच्या उलोवपांत मध्य अस्तंतेची उक्तावण आनी दक्षिणेचो सूक्ष्म पूण वळखूंक येवपी पूर्वग्रह तिगून उरलो. ताचीं सादी शिश्टाचार आनी सादी टेलरिंग शैली एकामेकांक पूरक आसात, जीन्सांत अशें दिसपी अशेंत प्लेड शर्ट घुंवडावप. ताचें आवडीचें इंटरजेक्शन म्हणल्यार “वाव”.
आनुवंशिकीचो प्राध्यापक ताका आनुवंशिक रितीन सुदारीत केल्ल्या वनस्पतींचेर आदारिल्ली नवी, पाचवी शेतीची आस्त दिवचे मेरेन पशुवैजकी जावपाची येवजण आसा, जी स्वताची किडी आनी रोग आडावपाची तांक तयार करूंक शकता. “म्हाका दिसलें, वाव, किडीं पासून स्वताची राखण करपाक शकता अशीं झाडां करप बरें न्हय, आनी ताचेर कसलेंच कीटकनाशक फवारपाची गरज ना?” पॉवेलान सांगलें. “अर्थात, उरिल्लो संवसारय हीच कल्पना पाळना.”
१९८३ वर्सा पॉवेल युटा स्टेट युनिव्हर्सिटीच्या पदवी शाळेंत पावलो तेन्ना ताका कसलोच त्रास जालो ना. पूण संयोगान तो जीवशास्त्रज्ञाच्या प्रयोगशाळेंत सामील जालो आनी तो ब्लायट बुरशीक दुबळो करपाक शकता अशा व्हायरसाचेर काम करतालो. हो व्हायरस वापरपाचे तांचे यत्न खासा बरे जाले नात: तो स्वता झाडा वयल्यान झाडाक पातळूंक नाशिल्लो, देखून तो डझनभर वैयक्तीक बुरशीच्या प्रकारां खातीर अनुकूल करचो पडलो. अशें आसून लेगीत पॉवेल व्हड झाड पडपाची कथा मोहित जालो आनी ताणें मनशान तयार केल्लीं दुख्खाचीं चुकां घडपाचेर शास्त्रीय उपाय दिलो. तांणी म्हणलें, संवसारभर भोंवपी आमच्या मालाचे वायट वेवस्थापनाक लागून चुकून आमी रोगजंतू आयात केले.” “म्हाका दिसलें: वाव, हें मनोरंजक आसा, परत हाडपाची संद आसा.”
पॉवेल हो लुकसाण पयस करपाचो पयलो यत्न न्हय. अमेरिकन चेस्टनट अपेसांत येवपाचे आसात हें स्पश्ट जाले उपरांत युएसडीएन चीनी चेस्टनट झाडां लायपाचो यत्न केलो, जो एक मामेभयण कुसपाक चड प्रतिकार करपी आसता, अमेरिकन चेस्टनटाचे सुवातेर ही जात येवंक शकता काय ना हें समजून घेवपा खातीर. पूण चेस्टनट चड करून भायल्यान वाडटात, आनी फळझाडांपरस फळझाडांभशेन चड आसतात. ओक झाडां आनी हेर अमेरिकन दिग्गजांनी तांकां रानांत वामन केल्ले. तांची वाड आडखळ जाता, वा ते फकत मरतात. अमेरिकेचीं संयुक्त संस्थानां आनी चीनांतल्या चेस्टनटांचीय एकठांय प्रजनन करपाचो यत्न शास्त्रज्ञांनी केलो, दोगांयचीं सकारात्मक खाशेलपणां आशिल्लें झाड तयार करपाची आस्त बाळगून. सरकाराचे यत्न अपेशी थारले आनी ते सोडून गेले.
पॉवेल न्यूयॉर्कच्या स्टेट युनिव्हर्सिटी स्कूल ऑफ एनवायरनमेंटल सायन्स अँड फॉरेस्ट्रींत काम करपाक सोंपलो आनी थंय ताची प्रयोगशाळेंत झाडां लावपी आनुवंशिकशास्त्रज्ञ चक मेनार्ड हाचेकडेन वळख जाली. फकत कांय वर्सां आदीं शास्त्रज्ञांनी पयलें अनुवंशीक नदरेन सुदारीत वनस्पती ऊतक तयार केलें-हातूंत कसल्याच वेपारी वापरा परस तंत्रीक प्रदर्शना खातीर तंबाखूक प्रतिजैव प्रतिकारशक्ती दिवपी जीन जोडलें. मेनार्ड (मेनार्ड) नव्या तंत्रगिन्यानांत डुबकी मारपाक लागलो, तेच बरोबर ताचे कडेन संबंदीत उपेगी तंत्रगिन्यान सोदपाक लागलो. त्या वेळार डार्लिंगाक कांय बियो आनी एक आव्हान आशिल्लें: अमेरिकन चेस्टनट दुरुस्त करप.
हजारांनी वर्सांच्या पारंपारीक वनस्पत प्रजनन पद्दतींत शेतकारांनी (आनी हालींच्या काळांतले शास्त्रज्ञांनी) जाय आशिल्ले गूण आशिल्ल्या जातींचो संकर केला. मागीर, जीन सैमीक रितीन एकठांय भरसतात आनी लोक उच्च दर्ज्या खातीर आशादायक मिश्रणां वेंचून काडटात-व्हड, चड रुचीक फळां वा रोगाक प्रतिकार करपाक. चड करून उत्पादन तयार करपाक जायत्यो पिळग्यो लागतात. ही प्रक्रिया मंद आनी मात्शी गोंदळाची आसता. हे पद्दतीन ताच्या रानटी सैमा इतलें बरें झाड तयार जातलें काय कितें असो प्रस्न डार्लिंगाक पडलो. ताणें म्हाका सांगलें: “आमी चड बरें करूंक शकतात अशें म्हाका दिसता.”
अनुवंशीक अभियांत्रिकी म्हळ्यार चड नियंत्रण: विशिश्ट जीन संबंदीत नाशिल्ल्या जातींतल्यान आयलें तरी तें विशिश्ट उद्देशाखातीर वेंचून काडून दुसऱ्या जीवाच्या जीनोमांत घालूंक मेळटा. (वेगवेगळ्या जातींतल्या जीन आशिल्ले जीव “अनुवंशीक नदरेन बदलिल्ले आसतात. अमेरिकन चेस्टनटां खातीर हें खूब योग्य दिसता अशें पॉवेल मानता, तांकां तो म्हणटा “जवळजवळ परिपूर्ण झाडां”-बळिश्ट, उंच आनी अन्न स्त्रोतांनी भरपूर, फकत एक सामकी विशिश्ट दुरुस्ती करची पडटा: बॅक्टेरियाच्या क्षयरोगाक प्रतिकार करप.
प्रिय मान्य. ताणें म्हणलें: “आमच्या वेवसायांत अभियंते आसूंक जाय.” “बांदकाम ते बांदकाम मेरेन हें फकत एके तरेचें ऑटोमेशन.”
प्रतिकारशक्ती दिवपी जीन सोदून काडपाक, चेस्टनटाच्या जीनोमांत घालपाचें तंत्रगिन्यान तयार करपाक आनी मागीर तांची वाड करपाक धा वर्सां लागूं येतात असो अदमास पॉवेल आनी मेनार्ड हांणी केला. आमी फकत अदमास काडटात अशें पॉवेलान सांगलें. "कोणाकच बुरशीक प्रतिकार करपी जीन नात. आमी खरेंच रिकाम्या जाग्या वयल्यान सुरवात केली."
डार्लिंग हाणें १९८० च्या सुमाराक स्थापन जाल्ले अमेरिकन चेस्टनट फावंडेशन हे नाफाविरयत संस्थेचो आदार घेतलो. ताच्या फुडाऱ्यान ताका सांगलें की तो मुळांतूच गमावला. संकरन करपाक ते कटिबद्ध आसात आनी आनुवंशिक अभियांत्रिकी विशीं जागृत उरतात, जाका लागून पर्यावरणवादी लोकांचो विरोध जाला. देखून डार्लिंगान आनुवंशिक अभियांत्रिकीच्या वावराक निधी मेळोवपाखातीर आपली स्वताची नाफाविरयत संस्था तयार केली. पॉवेलान सांगलें की, हे संस्थेन मेनार्ड आनी पॉवेल हांकां पयलो चेक 30 हजार डॉलरांत बरयलो. (१९९० वर्सा राश्ट्रीय संघटनेन सुदारणा करून डार्लिंगाच्या वेगळेपणवादी पंगडाक आपलो पयलो राज्य फांटो म्हूण मान्य केलो, पूण कांय वांगडी अजूनय आनुवंशिक अभियांत्रिकीचो संशयवादी वा पुरायपणान दुस्मान आशिल्ले.)
मेनार्ड आनी पॉवेल कामार आसात. चड करून रोखडेंच तांचें अदमासीत वेळापत्रक अवास्तव थारलें. प्रयोगशाळेंत चेस्टनट कशे वाडोवचे हें सोदून काडप ही पयली आडखळ. मेनार्डान चेस्टनटाचीं पानां आनी वाडीचो हार्मोन वाटकुळ्या उथळ प्लास्टीकच्या पेट्री डिशांत भरसून घेवपाचो यत्न केलो, ही पद्दत पिपलांची लागवड करपाखातीर वापरतात. हें अवास्तव आसा अशें दिसता. नव्या झाडांक खाशेल्या कोशिकांतल्यान मुळां आनी अंकुर तयार जावचे नात. मेनार्डान म्हणलें, “चेस्टनट झाडां मारपाच्या मळार हांव संवसारीक फुडारी.” जॉर्जिया विद्यापिठाचो संशोधक स्कॉट मर्कल (स्कॉट मर्कल) हाणें निमाणें मेनार्डाक विकासाच्या पांवड्यार भ्रूणांतल्या परागणांतल्यान फुडल्या प्लांट चेस्टनटांत कशें वचप तें शिकयलें.
योग्य जीन सोदप-पॉवेल हाचें काम-य आव्हानात्मक थारलें. बेब्यांच्या जीनांचेर आदारिल्ल्या बॅक्टेरिया विरोधी संयुगाचेर ताणें जायतीं वर्सां संशोधन केलें, पूण बेब्यां आशिल्लीं झाडां भौसाक मान्य करचीं नात असो हुस्को आशिल्ल्यान ताणें हें संयुग सोडलें. तशेंच ताणें चेस्टनटांतल्या बॅक्टेरियाच्या क्षयरोगाआड एक जीन सोदलो, पूण झाडाची राखण करपाखातीर जायते जीन आसतात अशें दिसून आयलें (तांणी उण्यांत उणें स जीन वळखून घेतले). मागीर १९९७ वर्सा एका सहकाऱ्यान शास्त्रीय बसकेंतल्यान परतलो आनी ताणें एक सार आनी सादरीकरणाची वळेरी दिली. पॉवेल हाणें “ट्रांसजेनिक वनस्पतींनी ऑक्सालेट ऑक्सिडेजाची अभिव्यक्ती ऑक्सालेट आनी ऑक्सालेट तयार करपी बुरशींक प्रतिकार करता” अशें शीर्षक नोंद केलां. विल्ट बुरशींतल्यान ऑक्सॅलिक आम्ल भायर सरून चेस्टनटाची साल मारून पचपाक सोंपें जाता हें पॉवेलाक ताच्या व्हायरस संशोधनांतल्यान कळ्ळें. चेस्टनटाक स्वताचें ऑक्सालेट ऑक्सिडेज (ऑक्सालेट मोडून उडोवपाक शकता अशें खाशेलें प्रथिन) तयार करपाक मेळ्ळें जाल्यार मागीर ताका स्वताची राखण करपाक मेळूं येता अशें पॉवेलाक कळ्ळें. ताणें म्हणलें: “तो म्हजो युरेका खीण आशिल्लो.”
जायत्या वनस्पतींनी एक जीन आसता, ताका लागून तांकां ऑक्सालेट ऑक्सिडेज तयार करपाक मेळटा अशें दिसून येता. भाशण दिवपी संशोधकाकडल्यान पॉवेलाक गंवाची एक वेरिएंट मेळ्ळी. पदवीधर विद्यार्थी लिंडा पोलिन मॅकगुइगान हाणें “जीन गन” तंत्रज्ञानांत सुदारणा करून चेस्टनट भ्रूणांत जीन घालपाक सुरवात केली, ती भ्रूणाच्या डीएनएंत घालूंक मेळटली अशी आस्त बाळगून. हें जीन तात्पुरतें भ्रूणांत रावलें, पूण उपरांत तें ना जालें. संशोधन पंगडान ही पद्दत सोडून बऱ्याच काळापयलीं हेर जीवांचे डीएनए कापून तांचे जीन घालपाची पद्दत तयार केल्ल्या बॅक्टेरियाचेर गेले. सैमांत सुक्ष्मजंतू अशे जीन जोडटात आनी ताका लागून यजमानाक बॅक्टेरियाचें अन्न तयार करपाक लायतात. आनुवंशिकशास्त्रज्ञांनी ह्या जंतूचेर घुरी घाली, जाका लागून तातूंत शास्त्रज्ञाक जाय तें जीन घालूंक मेळटा. मॅकगुइगानाक चेस्टनट भ्रूणांत गंवाचीं जीन आनी मार्कर प्रथिनां विस्वासांत घेवपासारकीं घालपाची तांक मेळ्ळी. सूक्ष्मदर्शकाखाला प्रथिनाचेर किरणोत्सर्ग केल्यार प्रथिन पाचवो उजवाड सोडटलो आनी ताका लागून प्रथिन यशस्वीपणान घालपाचें संकेत मेळटा. (ह्या पंगडान रोखडेंच मार्कर प्रथिनां वापरप बंद केलें-कोणाकच चकचकीत जावंक शकता अशें झाड जायनाशिल्लें.) मेनार्डान हे पद्दतीक “संवसारांतली सगळ्यांत सुंदर गजाल” अशें म्हणलें.
काळा प्रमाण मेनार्ड आनी पॉवेल हांणी चेस्टनट अॅसेम्बली लायन बांदली, जी आतां 1960 च्या दशकांतल्या भव्य विटो-मोर्टार रान संशोधन इमारतीच्या जायत्या माळयां मेरेन पातळ्ळ्या, तशेंच ऑफ कॅम्पसांतली चकचकीत नवी “बायोटेक एक्सिलरेटर” सुविधा. हे प्रक्रियेंत पयलीं अनुवंशीक नदरेन सारकेच पेशींतल्यान अंकुरीत जावपी भ्रूण वेंचून काडप (चडशे लॅबांत तयार केल्ले भ्रूण अशें करिनात, देखून क्लोन तयार करप निरुपयोगी आसता) आनी गंवाचे जीन घालप. अगाराभशेन भ्रूण पेशी हो शेवण्यांपसून काडिल्लो पुडीसारको पदार्थ. भ्रूण झाडांत रुपांतरीत करपा खातीर संशोधकांनी तातूंत वाडीचो हार्मोन घालो. मुळां नाशिल्लीं ल्हान ल्हान चेस्टनट झाडां आशिल्लीं शेंकड्यांनी घन आकाराचीं प्लास्टीकचीं आयदनां शेल्फाचेर बळिश्ट प्रतिदीप्त दिव्याखाला दवरूं येतात. निमाणें शास्त्रज्ञांनी मुळां घालपाचो हार्मोन लावन आपलीं मूळ झाडां मातयेंत भरिल्ल्या कुंड्यांनी लायलीं आनी तापमान नियंत्रीत वाडीच्या कोठयेंत दवरलीं. प्रयोगशाळेंतलीं झाडां भायल्यान वायट स्थितींत आसात हातूंत अजाप ना. देखून संशोधकांनी तांची रानटी झाडांवांगडा जोडून शेतांत चांचणेखातीर कठीण पूण तरी लेगीत प्रतिरोधक नमुने तयार केले.
दोन उमाळ्यां आदीं पॉवेलाच्या लॅबांतली पदवीधर विद्यार्थी हॅना पिल्की हिणें म्हाका हें कशें करचें तें दाखयलें. बॅक्टेरियाक लागून जावपी बुरशीची लागवड तिणें ल्हान प्लास्टीक पेट्री डिशांत केली. ह्या बंद रुपांत फिकट संत्रे रंगाचो रोगजंतू सौम्य आनी जवळजवळ सोबीत दिसता. सामुहीक मरण आनी नाश जावपाचें कारण अशें कल्पना करप कठीण.
जमनीचेर आशिल्लो जिराफ जमनीर घुंवळ येवन ल्हान रोपाच्या पांच मिलिमीटर भागाचेर चिन्न घालून, स्कॅलपेलान तीन नेमके चीरे करून जखमेचेर ब्लाइट लायलो. तिणें तांकां प्लास्टीक फिल्माच्या कुडक्यान सील केलें. तिणें म्हणलें: “हें बँड-एडा सारकें.” हें एक प्रतिकारशक्ती नाशिल्लें “नियंत्रण” झाड आशिल्ल्यान, संत्राचें संसर्ग टीका केल्ल्या सुवातेर सावन नेटान पातळटलें आनी निमाणें ल्हान कांडांक भोंवतणीं भोंवतणीं येवचें अशी तिची अपेक्षा आसा. तिणें म्हाका कांय झाडां दाखयलीं, तातूंत गंवाचे जीन आशिल्ले, जांकां तिणें आदीं उपचार केल्ले. ल्हान तोंडाक लागीं आशिल्ले पातळ संत्रे रंगाचे ओंठ अशे चीरेमेरेनच संसर्ग मर्यादीत आसता.
2013 वर्सा मेनार्ड आनी पॉवेल हांणी ट्रान्सजेनिक रिसर्चांत आपलें यश जाहीर केलें: अमेरिकन चेस्टनट दुयेंस सोदून काडल्या उपरांत 109 वर्सां उपरांत तांणी स्वताची राखण करपी दिसपी झाडां तयार केलीं, जरी तांकां व्हड प्रमाणांत विरगळपी बुरशींचो आक्रमण जालो तरी. तांच्या पयल्या आनी उदार दात्याच्या सन्मानार्थ ताणें सुमार २५०,००० डॉलर गुंतवणूक केली आनी संशोधक ताच्या नांवान झाडां नांवां घालतात. हाका डार्लिंग 58 अशें म्हण्टात.
अमेररकी चेस्टनट फावंडेशनाच्या न्यूयॉर्क चॅप्टराची वर्सुकी बसका ऑक्टोबर २०१८ इस्वेंत पावसाच्या शेनवारा न्यू पल्ट्जाच्या भायर एका मात्शी हॉटेलांत जाली.सुमार ५० लोक एकठांय जाले. ही बसका कांय प्रमाणांत शास्त्रीय बसका आनी कांय प्रमाणांत चेस्टनट विनिमय बसका आशिल्ली. एका ल्हान सभाघराच्या फाटल्यान वांगड्यांनी बदामांनी भरिल्लीं जिप्लोक पोतीं अदलाबदल केली. ही बसका २८ वर्सांत पयलेच खेपे डार्लिंग वा मेनार्ड हाजीर नाशिल्लो. भलायकेच्या समस्यांक लागून दोगांयक पयस दवरले. आमी इतलो तेंप हें करतात आनी चड करून दर वर्सा आमी मेल्ल्या लोकां खातीर ओगी रावतात अशें क्लबाचे अध्यक्ष एलेन निकोल्स हांणी म्हाका सांगलें. तरी लेगीत मनोवृत्ती अजूनय आशावादी आसा: अनुवंशीक नदरेन सुदारीत केल्ल्या झाडान वर्सां वर्सां सुरक्षेची आनी कार्यक्षमतायची कश्टाची चांचणी पास केल्या.
न्यूयॉर्क राज्यांत रावपी दर एका व्हडल्या चेस्टनट झाडाचे स्थितीची सविस्तर वळख ह्या प्रकरणाच्या वांगड्यांनी दिली. पिल्की आनी हेर पदवीधर विद्यार्थ्यांनी परागकण कशें एकठांय करप आनी सांठोवप, घरांतल्या दिव्यां खाला चेस्टनट कशें वाडोवप, झाडांचें आयुश्य वाडोवपा खातीर जमनींत ब्लायट संसर्ग कशी भरप हाची वळख करून दिली. काजू छातीच्या लोकांनी, तातूंतले जायते जाण परागण करतात आनी स्वता झाडां वाडयतात, तांणी तरणाट्या शास्त्रज्ञांक प्रस्न विचारले.
ह्या प्रकरणाक अनधिकृत वर्दी अशें दिसपी वर्दी घालून बॉवेलान जमनीर बसलो: जीन्सांत धुकलून दवरिल्लो नेकलायन शर्ट. ताचो एकूच विचार-हर्ब डार्लिंगाच्या चेस्टनट परत मेळोवपाच्या ध्येया भोंवतणी आयोजीत केल्ली तीस वर्सांची कारकीर्द-शैक्षणीक शास्त्रज्ञां मदीं दुर्मिळ आसा, जे चड करून पांच वर्सांच्या निधी चक्रांत संशोधन करतात आनी मागीर The promising results are handed over to others for commercialization. पॉवेलाच्या पर्यावरण विज्ञान आनी रान विभागांतलो सहकारी डॉन लिओपोल्ड हाणें म्हाका सांगलें: “तो खूब लक्ष दिवपी आनी शिस्तबद्ध.” "तो पडदे घालता. हेर इतल्या गजालींनी तो विचलित जायना. निमाणे संशोधनांत प्रगती जाली तेन्ना न्यूयॉर्क स्टेट युनिव्हर्सिटीच्या (SUNY) प्रशासकांनी ताचे कडेन संपर्क सादलो आनी विद्यापिठाक ताचो फायदो जावचो म्हणून ताच्या झाडाचें पेटंट मागलें, पूण पॉवेलान न्हयकार दिलो. अनुवंशीक रितीन बदलिल्लीं झाडां आदिम चेस्टनटा सारकीं आसतात आनी लोकांची सेवा करतात अशें ताणें सांगलें.पॉवेलाचे लोक ह्या कुडींत आसात.
पूण ताणें तांकां शिटकावणी दिली: चडशीं तंत्रीक आडमेळीं पयस केल्या उपरांत आतां अनुवंशीक रितीन बदलिल्ल्या झाडांक सगळ्यांत व्हडलें आव्हान मेळूं येता: अमेरिकेच्या सरकाराक. कांय सप्तकां आदीं पॉवेलान अमेरिकेच्या शेतकी खात्याच्या जनावर आनी वनस्पत भलायकी तपासणी सेवेक सुमार 3 हजार पानांची फायल सादर केल्ली, जी अनुवंशीक रितीन बदलिल्ल्या वनस्पतींक मान्यताय दिवपाची जापसालदारकी सांबाळटा. हाका लागून एजन्सीची मान्यताय प्रक्रिया सुरू जाता: अर्जाचो नियाळ घेवप, भौशीक टिप्पणी मागप, पर्यावरणीय परिणाम विधान तयार करप, परतून भौशीक टिप्पणी मागप आनी निर्णय घेवप. ह्या वावराक जायतीं वर्सां लागूं येतात. निर्णय ना जाल्यार प्रकल्प थांबूं येता. (पयलो भौशीक टिप्पणी काळ अजून उगडूंक ना.)
संशोधकांनी अन्न आनी वखदां प्रशासनाक हेर याचिका सादर करपाची येवजण आंखल्या, जाका लागून अनुवंशीक रितीन बदलिल्ल्या बदामाची अन्न सुरक्षीतताय तपासूंक मेळटली आनी पर्यावरण संरक्षण एजन्सी संघराज्य कीटकनाशक कायद्या खाला ह्या झाडाच्या पर्यावरणीय परिणामाचो नियाळ घेतली, जो सगळ्या अनुवंशीक रितीन बदलिल्ल्या वनस्पतीं खातीर गरजेचो आसा. जैविक. “हें विज्ञानापरस चड गुंतागुंतीचें!” प्रेक्षकां मदल्या कोणे तरी म्हणलें.
"हय." पॉवेलान मान्य केलें. “विज्ञान मनोरंजक.. निराश करपी.” (उपरांत ताणें म्हाका सांगलें: “तीन वेगवेगळ्या एजन्सींची देखरेख ही एक ओव्हरकिल. खरेंच पर्यावरण संरक्षणांतल्या नवनिर्माणाक मारता.”)
तांचें झाड सुरक्षीत आसा हें सिद्ध करपा खातीर पॉवेलाच्या पंगडान वेगवेगळीं चांचण्यो केल्यो. तांणी मधमाश्यांच्या परागकणाक ऑक्सालेट ऑक्सिडेज दिताले. तांणी जमनींतल्या फायदेशीर बुरशींची वाड मेजली. तांणी पानां उदकांत सोडून टी. खंयच्याच अभ्यासांत ताचो प्रतिकूल परिणाम दिसूंक ना-खरें म्हणल्यार अनुवंशीक रितीन बदलिल्ल्या आहाराची कार्यक्षमताय कांय सुदारीत नाशिल्ल्या झाडांच्या पानांपरस बरी आसता. शास्त्रज्ञांनी हे बदामाचें विश्लेशण करपाखातीर ओक रिज नॅशनल लॅबोरेटरी आनी टेनेसींतल्या हेर प्रयोगशाळांनी धाडले आनी तातूंत सुदारणा नाशिल्ल्या झाडांवरवीं तयार केल्ल्या बदामांत फरक दिसूंक ना.
अशे परिणाम नियंत्रकांक खात्री दिवंक शकतात. जीएमओक विरोध करपी कार्यकर्त्यांक ते शांत करचे नात हें चड करून निश्चीत. मॉन्सॅन्टोचो निवृत्त शास्त्रज्ञ जॉन डौगर्टी हाणें पॉवेलाक फुकट सल्लागार सेवा दिली. ह्या विरोधकांक ताणें “विरोध” अशें म्हणलें. पयसुल्ल्या संबंदीत जातींमदीं जीनां हालयल्यार सैमीक वनस्पतीं परस चड “सुपर तण” तयार करप वा यजमानाक कारणीभूत जावंक शकता अशा परकी जीनांची वळख करून दिवप अशे अनपेक्षीत परिणाम जातले अशी शिटकावणी पर्यावरण संघटना दितात. तशेंच कंपनींनी पेटंट मेळोवपाखातीर आनी जीवांचेर नियंत्रण दवरपाखातीर आनुवंशिक अभियांत्रिकीचो उपेग करतात असोय हुस्को तांकां आसा.
सध्या पॉवेलान सांगलें की ताका उद्देगीक स्त्रोतां कडल्यान थेट पयशे मेळनात आनी प्रयोगशाळेक निधीचें दान “बांदिल्लें ना” असो आग्रह धरलो. पूण “इंडिजनस एनवायरनमेंटल नेटवर्क” नांवाचे संस्थेची आयोजक ब्रेंडा जो मॅकमानामा हांणी 2010 वर्सा एक करार दाखयलो, जातूंत मॉन्सॅन्टोन चेस्टनट फावंडेशन आनी ताची भागीदार एजन्सी न्यूयॉर्क दिली ह्या प्रकरणान दोन आनुवंशिक बदल पेटंट अधिकृत केल्ले. (पॉवेलान सांगलें की मॉन्सॅन्टो सयत उद्देगीक योगदान ताच्या वट्ट कामाच्या भांडवलाच्या 4% परस उणें आसा.) मॅकमानामाक दुबाव आसा की मोनसेंटो (2018 वर्सा बायरान घेतिल्लो) गुप्तपणान झाडाची फुडाराची पुनरावृत्ती अशें दिसता ताका आदार दिवन पेटंट मेळोवपाक सोदता. निस्वार्थी प्रकल्प. “मोन्सन सगळें वायट” तिणें उक्त्या मनान सांगलें.
पॉवेलान सांगलें की, 2010 वर्साच्या करारांतलो पेटंट कालबाह्य जाला, आनी ताच्या झाडाचो तपशील शास्त्रीय साहित्यांत उक्तो करून ताणें झाडाचें पेटंट मेळचें ना हाची खात्री केल्या. पूण हाका लागून सगळो हुस्को ना जावचो ना हें ताका कळ्ळें. ताणें म्हणलें, “तुमी फकत मोनसेंटो खातीर आमिष अशें कोण तरी म्हणटलो हें म्हाका खबर आसा.” “तुका कितें करूं येता?तुका कांयच करपाक मेळना.”
सुमार पांच वर्सां आदीं अमेरिकन चेस्टनट फावंडेशनाच्या फुडाऱ्यांनी फकत संकरन करून आपलीं ध्येयां साध्य करपाक मेळनात असो निश्कर्श काडलो, देखून तांणी पॉवेल हाचो आनुवंशिक अभियांत्रिकी कार्यक्रम मान्य केलो. ह्या निर्णयाक लागून कांय मतभेद निर्माण जाले. मार्च २०१९ इस्वेंत फावंडेशनाच्या मॅसॅच्युसेट्स-ऱ्होड आयलंड चॅप्टराची अध्यक्ष लॉयस ब्रेओल-मेलिकान बफेलो हांगा आशिल्ल्या ग्लोबल जस्टिस इकोलॉजी प्रोजेक्ट (ग्लोबल जस्टिस प्रोजेक्ट) ह्या जीन विरोधी अभियांत्रिकी संघटनेचो उल्लेख करून राजिनामो दिलो. न्याय पर्यावरण प्रकल्प) वाद; तिचो घोव डेनिस मेलिकन हाणेंय मंडळ सोडलें. पॉवेलाचे चेस्टनट “ट्रोजन घोडो” सिद्ध जावंक शकतात असो ह्या जोडप्याक खासा हुस्को आशिल्लो, जाका लागून हेर वेपारी झाडांक जेनेटिक इंजिनियरिंगांतल्यान सुपरचार्ज करपाची वाट मेकळी जाली अशें डेनिस हांणी म्हाका सांगलें.
सुसान ऑफफुट, एक शेतकी अर्थशास्त्रज्ञ, 2018 वर्सा रान जैवतंत्रज्ञानाचेर संशोधन केल्ल्या नॅशनल अॅकॅडमी ऑफ सायन्सेस, इंजिनियरिंग आनी मेडिसीन समितीची अध्यक्ष म्हणून काम करता.सरकाराची नियामक प्रक्रिया जैविक धोक्यांच्या संकुचीत प्रस्नाचेर केंद्रीत आसा अशें तांणी नदरेक हाडलें, आनी जीएमओ विरोधी कार्यकर्त्यांनी उक्तायिल्ल्या व्यापक समाजीक हुस्क्यांचो विचार चड करून केन्नाच केल्लो ना. “रानाचें अंतर्गत मोल कितें?” तिणें विचारलें, एक समस्याचें उदाहरण म्हणून ही प्रक्रिया सुटावी जाली ना. “रानांक आपलेच गुण आसात काय?हस्तक्षेप निर्णय घेतना हें लक्षांत घेवपाचें आमचें नैतीक बंधन आसा?”
हांवें उलयिल्ल्या चडशा शास्त्रज्ञांक पॉवेलाच्या झाडां विशीं हुस्को करपाक कारण ना, कारण रानाक पयस मेरेन पावपी लुकसाण जालां: रूख कापप, खणकाम, उदरगत आनी झाडां नश्ट करपी अशेंत किडे आनी रोग. तातूंत चेस्टनट विल्ट हें An opening ceremony अशें सिद्ध जालां. न्यूयॉर्कांतल्या मिलब्रोक हांगाच्या कॅरी इकोसिस्टम इन्स्टिट्यूटांतले रान पर्यावरणशास्त्रज्ञ गॅरी लव्हेट हांणी सांगलें, आमी सदांच नव्या पुराय जीवांची वळख करून दितात. “अनुवंशीक रितीन बदलिल्ल्या चेस्टनटांचो परिणाम खूब ल्हान आसता.”
हालींच विस्कॉन्सिन-मॅडिसन विद्यापिठांतल्यान निवृत्त जाल्लो रान पर्यावरणशास्त्रज्ञ डोनाल्ड वॉलर हाणें फुडें फुडें सरलें. ताणें म्हाका सांगलें: "एक वटेन जोखीम आनी इनाम हांचे मदीं थोडो समतोल मांडटां. दुसरे वटेन जोखीम खातीर फकत तकली खरोवन रावतां.” अनुवंशीक नदरेन बदलिल्लें हें झाड रानाक धोको निर्माण करपाक शकता. हाचे उरफाटें “इनामाच्या सकयल आशिल्लें पान फकत शायेन भरिल्लें आसा.” मुळपाक प्रतिकार करपी चेस्टनट निमाणें हें झूज जाल्लें रान जिखतलें अशें तांणी सांगलें. लोकांक आशेची गरज आसा. लोकांक प्रतीकांची गरज आसता. ”
पॉवेल शांत रावपाची प्रवृत्ती आसता, पूण आनुवंशिक अभियांत्रिकी विशीं संशयवादी ताका हालोवंक शकतात. ताणें म्हणलें: “तांकां म्हाका अर्थ ना.” “ते विज्ञानाचेर आदारिल्ले नात.” अभियंते जेन्ना बऱ्यो गाडयो वा स्मार्टफोन तयार करतात तेन्ना कोणूच कागाळ करिना, देखून ताका चड बरे तरेन डिझायन केल्ल्या झाडांत कितें चुकलां तें कळपाक जाय. हें एक साधन आसा जें मदत करूंक शकता अशें पॉवेलान सांगलें. “तुमी कित्याक म्हणटात की आमी हें साधन वापरूंक शकनात?आमी फिलीपस स्क्रूड्रायव्हर वापरूं येता, पूण सामान्य स्क्रूड्रायव्हर वापरूंक शकना, आनी उरफाटें?”
ऑक्टोबर २०१८ च्या सुरवेक हांवें पॉवेला वांगडा सिराक्यूजच्या दक्षिणेक आशिल्ल्या सौम्य शेत स्टेशनाचेर गेलो. अमेरिकन चेस्टनट जातीचो फुडार वाडटलो अशी आस्त ताका आशिल्ली. ही सुवात जवळजवळ सोंपल्या आनी झाडां वाडपाक मेळपी थोड्याच सुवातीं मदली ही एक सुवात. बऱ्याच काळासावन सोडून दिल्ल्या संशोधन प्रकल्पाचें उत्पादन आशिल्ल्या पायन आनी लार्च हांचीं उंच मळ्यां उदेंतेवटेन, प्रचलित वाऱ्यापसून पयस तिरपतात, जाका लागून ह्या वाठाराक मात्सो भिरांकूळ दिसता.
पॉवेल प्रयोगशाळेचो संशोधक अँड्र्यू न्यूहाउस पयलींच शास्त्रज्ञां खातीर सगळ्यांत बरो झाड म्हळ्यार दक्षिण व्हर्जिनियांतल्या रानटी चेस्टनटाचेर काम करता. हें झाड सुमार २५ फूट उंचायेचें आसून तें यादीक मांडून दवरिल्ल्या चेस्टनट बागेंत वाडटा आनी ताचे भोंवतणी १० फूट उंचायेची हरणांचो कुंडो आसता. शाळेची पोती झाडाच्या कांय फांट्यांच्या तोंकांक बांदिल्ली. जूनांत शास्त्रज्ञांनी अर्ज केल्ल्या डार्लिंग 58 परागकणांत भितरली प्लास्टीक पोती आडखळून आशिल्ली, जाल्यार भायली धातूची जाळी पोती खरखरीत वाडपी बर्र पासून पयस दवरता अशें न्यूहाउसान स्पश्ट केलें. पुराय सेटअप अमेरिकेच्या शेतकी खात्याच्या खर देखरेखीखाला आसा; नियंत्रणमुक्त करचेपयलीं कुशींत वा संशोधकाच्या प्रयोगशाळेंत अनुवंशीक रितीन जोडिल्लीं जीन आशिल्ल्या झाडांतल्यान मेळपी परागकण वा बदाम वेगळे करचे पडटात.
न्यूहाउस हाणें फांट्यांचेर फाटीं घेवपाक येवपी छंटणी कातरणीं हाताळ्ळीं. दोरयेन ओडून घेतना ब्लेड मोडली आनी पोती पडली. न्यूहाउस रोखडोच फुडल्या बॅग केल्ल्या शाखेंत गेलो आनी ही प्रक्रिया परतून केली. पॉवेलान पडल्लीं पोतीं एकठांय करून जैव धोकादायक पदार्थ हाताळपा सारकेच व्हडल्या प्लास्टीकच्या कोयराच्या पोतयेंत दवरले.
प्रयोगशाळेंत परत येतकच न्यूहाउस आनी हॅना पिल्की हांणी पोती रिती केली आनी पाचव्या बर्रांतल्यान रोखडेंच तपकिरी बदाम काडले. कांटे कातींत भितर सरूंक दिवचे न्हय हाची जतनाय घेतात, जो चेस्टनट संशोधनांत वेवसायीक धोको आसा. आदल्या काळांत तांकां सगळे मोलादीक अनुवंशीक नदरेन बदलिल्ले बदाम आवडटाले. हे खेपे निमाणे तांकां खूब कितें आशिल्लें: 1,000 परस चड. आमी सगळेच सुखी ल्हान नाच करतात अशें पिर्की हांणी सांगलें.
उपरांत त्या दिसा दनपारां पॉवेल चेस्टनट घेवन लॉबींतल्या नील पॅटरसनाच्या ऑफिसांत गेलो. तो इंडिजनस पीपल्स डे (कोलंबस दीस) आशिल्लो आनी ईएसएफच्या सेंटर फॉर इंडिजनस पीपल्स अँड एनवायरनमेंटचो सहाय्यक संचालक पॅटरसन नुस्तें कॅम्पसाच्या एका चतुर्थांशांतल्यान परतलो, थंय ताणें देशी खाणां प्रदर्शनाचें फुडारपण केलें. ताचीं दोन भुरगीं आनी भयण ऑफिसांत संगणकाचेर खेळटात. सगळे सोलून बदाम खाताले. “ते अजून मात्शे पाचवे आसात” पॉवेलान पश्चाताप करून सांगलें.
पॉवेलाची ही भेट बहुउद्देशीय आसा. पॅटरसनाच्या जाळयेचो उपेग करून नव्या वाठारांनी चेस्टनट रोवपाची आस्त बाळगून तो बियो वांटता, जंय तांकां कांय वर्सां भितर अनुवंशीक नदरेन बदलिल्लें परागकण मेळटलें. तशेंच ताणें कुशळटायेन चेस्टनट मुत्सद्देगिरी केली.
2014 वर्सा पॅटरसनाक ईएसएफान कामाक घेतलो तेन्ना ताका कळ्ळें की पॉवेल ओनोंडागा नेशन रेसिडेन्ट टेरिटरी पासून फकत कांय मैलांचेर आशिल्ल्या अनुवंशीक अभियांत्रिकी झाडांचो प्रयोग करता. उपरांतचें हें सिराक्यूजचे दक्षिणेक कांय मैलांचेर रानांत आसा. हो प्रकल्प येसस्वी जालो जाल्यार निमाणें रोग प्रतिकार करपी जीन जमनींत भितर सरून थंयच्या उरिल्ल्या चेस्टनटां वांगडा संकरून वचतले आनी ताका लागून ओनोडागाचे अस्मिताये खातीर म्हत्वाचें आशिल्लें रान बदलतले अशें पॅटरसनाक कळ्ळें. तशेंच देशी समाजांतल्या कांय वावुरप्यांक हेर कडेन अनुवंशीक रितीन बदलिल्ल्या जीवांक विरोध करपाक प्रेरण दिवपी हुस्को तांणी आयकलो. देखीक- 2015 वर्सा युरोक जमातीन उत्तर कॅलिफोर्नियांतल्या जीएमओ आरक्षणाचेर बंदी घाली, कारण ताच्या पिकांक आनी साल्मन नुस्तेमारीक दूषित जावपाची शक्यताय आसा असो हुस्को आशिल्लो.
“हांगासर आमकां अशें घडलें हें म्हाका कळ्ळां;आमी निदान संवाद सादपाक जाय” पॅटरसनान म्हाका सांगलें. ईएसएफान २०१५ इस्वेंत जाल्ल्या पर्यावरण संरक्षण एजन्सीच्या बसकेंत पॉवेलान न्यूयॉर्कांतल्या थळाव्या लोकांच्या वांगड्यांक बरो रिहर्सल केल्लें भाशण दिलें. भाशणा उपरांत पॅटरसनान जायत्या फुडाऱ्यांनी म्हणिल्लें असो उगडास केलो: “आमी झाडां लावंक जाय!” तांची उमेद पॅटरसनाक अजापीत केली. ताणें म्हणलें: “म्हाका अपेक्षा नाशिल्ली.”
पूण उपरांतच्या संवादांतल्यान दिसून आयलें की तातूंतल्या थोड्यांक खऱ्यांनीच चेस्टनट झाडान आपले पारंपारीक संस्कृतायेंत केल्ली भुमिका याद आसा. पॅटरसनाच्या फालोअप संशोधनांतल्यान ताका कळ्ळें की समाजीक अशांतताय आनी पर्यावरणीय नाश एकाच वेळार घडटा त्या काळांत अमेरिकेचें सरकार जबरदस्तीन सैन्य काडून उडोवपाची आनी आत्मसात करपाची व्हड प्रमाणांत येवजण चालीक लायता आनी ही महामारी आयल्या. हेर जायत्या गजालीं प्रमाण ह्या वाठारांतली थळावी चेस्टनट संस्कृताय ना जाल्या. अनुवंशीक अभियांत्रिकीविशींचे मत खूब वेगवेगळे आसात अशेंय पॅटरसनाक दिसून आयलें. ओनोडाचो लॅक्रोस काडयो तयार करपी आल्फी जॅक चेस्टनट लांकडापसून काडयो तयार करपाची उमेद आसा आनी ह्या प्रकल्पाक आदार दिता. हेरांक धोको चड आसा अशें दिसता आनी देखून झाडांक विरोध करतात.
पॅटरसनाक ह्यो दोन स्थिती समजता. ताणें हालींच म्हाका म्हणलें: “हें एक सेल फोन आनी म्हजें भुरगें सारकें.” कोरोना महामारीक लागून आपलें भुरगें शाळेंतल्यान घरा परतता अशें तांणी नदरेक हाडलें. "एक दीस हांव सगळें भायर सरलें;तांकां संपर्कांत दवरपाक, ते शिकतात. दुसऱ्या दिसा, जशें, आमी त्या गजालीं पासून सुटका मेळोवया." पूण पॉवेला कडेन वर्सां वर्सां संवाद सादून ताचो संशय दुबळो जालो. बऱ्याच काळापयलीं ताका कळ्ळें की ५८ डार्लिंग झाडांच्या सरासरी संततींत वळख करून दिल्ले जीन आसचे नात, म्हणल्यार मूळ रानटी चेस्टनट रानांत वाडत रावतले. हाका लागून एक व्हडली समस्या ना जाली अशें पॅटरसनान सांगलें.
ऑक्टोबरांतल्या आमच्या भेटी वेळार ताणें म्हाका सांगलें की जीएम प्रकल्पाक पुरायपणान आदार दिवंक नाशिल्ल्याचें कारण म्हणल्यार पॉवेलाक झाडा कडेन वा झाडा कडेन संवाद सादपी लोकांची काळजी आसा काय कितें हें ताका खबर नाशिल्लें. “ताका कितें आसा तें म्हाका खबर ना” पॅटरसनान छातीचेर ठोकून सांगलें. मनीस आनी चेस्टनट हांचे मदलो संबंद परतून मेळूंक शकता जाल्यारूच हें झाड परत मेळोवप गरजेचें अशें तांणी सांगलें.
हे खातीर पॉवेलान दिल्ले बदाम वापरून चेस्टनट पुडींग आनी तेल तयार करपाची येवजण आसा अशें तांणी सांगलें. तो हे पदार्थ ओनोंडागाच्या प्रदेशांत हाडटलो आनी लोकांक तांची पुर्विल्ली रूच परतून सोदून काडपाक आपयतलो. ताणें म्हणलें: “म्हाका अशी आस्त आसा, हें पोरन्या इश्टाक नमस्कार करपा सारकें. फाटल्या फावट थांबले थंयच्यान फकत बशींत बसपाची गरज आसा.”
पॉवेलाक जानेवारींत टेम्पलटन वर्ल्ड चॅरिटी फावंडेशनांतल्यान 3.2 दशलक्ष डॉलर भेट मेळ्ळी, जी पॉवेलाक नियामक एजन्सींक नेव्हिगेट करतना आनी आनुवंशिकी थावन पुराय लॅंडस्केप दुरुस्तीच्या प्रत्यक्ष वास्तवा मेरेन आपलें संशोधन लक्ष वाडयतना फुडें वचपाक मेळटलें. सरकारान ताका आशीर्वाद दिलो जाल्यार पॉवेल आनी अमेरिकन चेस्टनट फावंडेशनाचे शास्त्रज्ञ ताका फुलपाक दिवपाक लागतले. परागकण आनी ताचे अतिरिक्त जीन हेर झाडांच्या वाट पळोवपी आयदनांचेर उडयतले वा ब्रश करतले आनी अनुवंशीक नदरेन बदलिल्ल्या चेस्टनटांचें नशीब नियंत्रीत प्रयोगीक वातावरणापसून स्वतंत्रपणान उक्तें जातलें. शेतांत आनी प्रयोगशाळेंत दोनूय वटांनी जीन सांबाळूं येता अशें मानल्यार हें अनिश्चीत आसा आनी तें रानांत पातळटलें-हो एक पर्यावरणीय मुद्दो शास्त्रज्ञांक जाय पूण कट्टरपंथी लोकांक भंय दिसता.
चेस्टनट झाड रिलेक्स जाल्या उपरांत एक विकतें घेवंक मेळटा? होंय, न्यूहाउसान सांगलें, अशीच येवजण आशिल्ली. दर सप्तकांत संशोधकांक झाडां केन्ना मेळटात अशें विचारलां.
पॉवेल, न्यूहाउस आनी ताचे वांगडी रावतात त्या संवसारांत पुराय देश तांच्या झाडाची वाट पळयता अशें दिसप सोंपें. पूण संशोधन शेतांतल्यान उत्तरेक थोड्याच अंतराचेर सिराक्यूज शाराच्या मध्यभागांतल्यान गाडी चलोवप अमेरिकन चेस्टनट ना जाले उपरांत पर्यावरणांत आनी समाजांत कितले खोलायेन बदल जाल्यात हाची याद जाता. चेस्टनट हाइट्स ड्रायव्ह सिराक्यूजचे उत्तरेक एका ल्हान शारांत आसा. हो एक सादारण निवासी रस्तो आसून तातूंत रूंद ड्रायव्हवे, वेवस्थीत लॉन आनी केन्ना केन्नाय फुडल्या आंगणांत बिंदूबिंदू आशिल्लीं ल्हान ल्हान सजावटीचीं झाडां आसात. . लांकूड कंपनीक चेस्टनट पुनरुज्जीवन करपाची गरज ना. चेस्टनटाचेर आदारिल्ली स्वावलंबी शेतकी अर्थवेवस्था पुरायपणान ना जाल्या. चड कठीण बर्रांतल्यान मोव आनी गोड बदाम चड करून कोणूच काडना. चडशा लोकांक रानांत कांयच उणें ना हें लेगीत कळना जावं येता.
थांबून व्हडल्या धव्या राख झाडाच्या सावळे खाला ओनोंडागा तळ्या कडेन पिकनिक जेवण केलें. ह्या झाडाक उजवाड पाचव्या करड्या रंगाच्या बोररांची लागण आशिल्ली. सालांत किडींनी केल्ले बुराक म्हाका दिसतात. ताचीं पानां वचूंक लागतात आनी कांय वर्सां उपरांत ताका मरून कोसळूंक शकता. फकत मेरीलँडांतल्या म्हज्या घरांतल्यान हांगा येवपा खातीर हांवें गाडी चलोवन हजारांनी मेल्ल्या राख झाडां कडेन वचून रस्त्या कुशीक उक्ते पिचफोर्क फांटे वयर सरले.
अॅपॅलॅचिया हांगा कंपनीन बिटलाहुआच्या व्हडल्या वाठारांतल्यान झाडां काडून सकयल कोळसो मेळयला. कोळशाच्या देशाचें काळीज आदल्या चेस्टनट देशाच्या काळजाकडेन जुळटा. अमेरिकन चेस्टनट फावंडेशनान सोडून दिल्ल्या कोळशाच्या खणींनी झाडां लायपी संघटनांवांगडा काम केलें आनी आतां ह्या आपत्तीचो परिणाम जाल्ल्या हजारांनी एकर जमनीचेर चेस्टनट झाडां वाडटात. हीं झाडां बॅक्टेरियाच्या क्षयरोगाक प्रतिरोधक आशिल्ल्या संकरीत जातींचो फकत एक भाग, पूण एक दीस पुर्विल्ल्या रानांतल्या दिग्गजांकडेन सर्त करपाक शकता अशा नव्या पिळगेच्या झाडांचो पर्याय जावंक शकता.
फाटल्या मे म्हयन्यांत वातावरणांतल्या कार्बन डाय-ऑक्सायडाचें प्रमाण पयलेच खेपे 414.8 भाग प्रति दशलक्ष मेरेन पावलें. हेर झाडांभशेन अमेरिकन चेस्टनटांचें उदकाभायर वजन कार्बना परस सुमार अर्दें आसता. जमनीच्या कुडक्याचेर पिकोवंक मेळपी थोडींच वस्तू वाडपी चेस्टनट झाडापरस हवेंतल्यान कार्बन बेगीन शोशून घेवंक शकतात. हें मतींत घेवन फाटल्या वर्सा वॉल स्ट्रीट जर्नलांत उजवाडाक आयिल्ल्या एका लेखांत “आनीक एक चेस्टनट शेत करूंया” अशें सुचयल्लें.